اسپرینکلر چیست و چگونه آتش را اطفا می‌کند؟

اسپرینکلر چیست
زمان مطالعه: ۶ دقیقه

اسپرینکلر یکی از تجهیزات اطفا حریق به روش اتوماتیک است. اسپرینکلر ها معمولا در سقف ها تعبیه می شوند. به طور کلی تجهیزات اسپرینکلر برای پاشیدن درست مواد ضد حریق مورد استفاده قرار می گیرند.

آتش‌سوزی در ساختمان‌ها یکی از خطرناک‌ترین حوادثی است که در سراسر جهان شاهد آن هستیم. معمولا آتش‌سوزی بسیاری سریع اتفاق می‌افتد و بدون تجهیزات اطفا نمی‌توان از گسترش آن جلوگیری کرد. بنابراین باید شرایطی را مهیا کنیم که آتش به‌سرعت مهار شود تا هیچ آسیبی به اموال و ساکنین ساختمان وارد نشود. بهترین راه برای جلوگیری از آسیب‌های آتش‌سوزی، استفاده از یک سیستم اطفا حریق پیشرفته است که عملکرد دقیقی دارد. اسپرینکلر یکی از تجهیزاتی است که می‌تواند در هنگام آتش‌سوزی ساختمان، به معنای واقعی کلمه معجزه کند. اما اسپرینکلر چیست و چگونه باعث جلوگیری از آتش‌سوزی و آسیب‌های آن می‌شود؟

آمارهای رسمی نشان می‌دهند که اسپرینکلر باعث جلوگیری ۹۹ درصدی از آتش‌سوزی و بروز خسارت می‌شود. نصب اسپرینکلر به قدری موثر است که حدود ۳۷ درصد از آتش‌سوزی‌ها تنها با فعال شدن یک اسپرینکلر در همان ابتدا مهار می‌شوند. ۸۳ درصد از حریق‌ها نیز با کمتر از ۵ اسپرینکلر در ساختمان مهار می‌شوند. بنابراین به جرات می‌توان گفت که نصب اسپرینکلر برای تمام ساختمان‌ها ضروری است. در این مطلب به بررسی ساختار، انواع، نحوه کارکرد و هزینه نصب اسپرینکلر می‌پردازیم.

ساختار اسپرینکلر چگونه است؟

اسپرینکلر یکی از بهترین و کاربردی‌ترین سیستم‌های اطفا حریق اتوماتیک ‌(AES) است. این سیستم با آزاد کردن آب از طریق سری‌های آبپاش متصل‌شده به سیستم لوله‌کشی، در همان ابتدای آتش‌سوزی آتش را خاموش می‌کند. نحوه عملکرد اسپرینکلر نیز خیلی پیچیده نیست. این سیستم با توجه به افزایش دمای ناگهانی محیط فعال می‌شود و بسیار دقیق است. پس از این که دمای محیط به حد مشخصی برسد، آبپاش‌ها فعال می‌شوند و آتش را خنثی می‌کنند. این سیستم دارای قطعات الکترونیکی حساس و آسیب‌پذیر نیست و با یک سازوکار مقاوم، حرارت را می‌سنجد. این امر باعث می‌شود که اسپرینکلر در سخت‌ترین شرایط و آتش‌سوزی‌های شدید نیز عملکرد مفید خود را حفظ کند.

سری اسپرینکلر که همه مسئولیت‌ها را به عهده گرفته و عملکرد اصلی اطفا حریق را انجام می‌دهد از چند بخش اصلی تشکیل شده است. قاب اسپرینکلر که از مقاومت بالایی برخوردار است، به‌عنوان محافظ و پایه‌ای برای نصب سایر اجزای اسپرینکلر استفاده می‌شود. پس از قاب اسپرینکلر شاهد حسگر مکانیکی حرارت هستیم. حسگر مکانیکی حرارت سازوکاری شبیه به دماسنج‌های جیوه‌ای دارد و از این طریق حرارت آتش را تشخیص می‌دهد.

بعد از حسگر مکانیکی حرارت باید به دفلکتور اسپرینکلر بپردازیم. این قطعه سری خروجی آب است و همانند سری دوش حمام عمل می‌کند. این قطعه جریان آب را به مسیرهای کوچک‌تری تقسیم می‌کند و به‌گونه‌ای مسیر آب را نیز تغییر می‌دهد. آخرین قطعه به‌کار رفته در اسپرینکلر نیز درپوش است که بین جریان آب و حسگر مکانیکی حرارت قرار می‌گیرد تا آب بدون ضرورت از سیستم اطفا حریق به بیرون نپاشد.

برای آشنایی بیشتر با سیستم اطفا حریق آبی مقاله زیر را مطالعه کنید.

اسپرینکلر چگونه فعال می‌شود؟

همان‌طور که اشاره کردیم، اسپرینکلر دارای یک حسگر مکانیکی برای تشخیص حرارت است که همانند دماسنج‌های جیوه‌ای دما را تشخیص می‌دهد. اما این حسگر دارای تفاوت‌های جزئی با دماسنج جیوه‌ای است. حسگر مکانیکی تشخیص حرارت اسپرینکلر از شیشه ساخته شده و درون آن الکل قرار دارد. زمانی که دمای محیط به حد مشخصی برسد، این شیشه می‌شکند و جریان آب به دفلکتور می‌رسد و از این طریق آب بر روی آتش پاشیده می‌شود و به همین سادگی اسپرینکلر شروع به کار می‌کند.

مایع درون حسگرهای حرارتی اسپرینکلر دارای چند رنگ مختلف هستند. هر یک از این رنگ‌ها نشان می‌دهد که شیشه الکل چه زمانی می‌شکند و اطفا حریق در چه دمایی آغاز می‌شود. این مساله باعث می‌شود که اسپرینکلرها تحت هر شرایطی کاربردی باشند. برای مثال ممکن است که آتش‌سوزی در یک پارکینگ حدود ۷۰ درجه حرارت ایجاد کند، اما دمای معمولی در یک کارگاه صنعتی نیز به همین مقدار باشد. در این شرایط باید با توجه به رنگ مایع درون حسگر مکانیکی حرارت، یک اسپرینکلر متناسب با شرایط محیط را تهیه و نصب کنید.

تاکنون رنگ‌های نارنجی، قرمز، زرد، سبز، آبی و بنفش برای مایع درون حسگر حرارت اسپرینکلر در نظر گرفته شده‌اند. اگر الکل درون شیشه حسگر به رنگ نارنجی باشد، اسپرینکلر در دمای ۵۷ درجه سانتی‌گراد فعال می‌شود. رنگ قرمز نشان‌دهنده فعال شدن در دمای ۶۸ درجه سانتی‌گراد، زرد نشان‌دهنده ۷۹ درجه سانتی‌گراد، سبز نشان‌دهنده ۹۳ درجه سانتی‌گراد و آبی نشان‌دهنده دمای ۱۴۱ درجه سانتی‌گراد است. بالاترین دما نیز متعلق به رنگ بنفش است. اسپرینکلرهای دارای رنگ بنفش در دمای ۱۸۲ درجه سانتی‌گراد فعال می‌شوند و برای استفاده‌های صنعتی مناسب هستند.

انواع اسپرینکلر

اسپرینکلر آتش دارای انواع مختلفی است که تفاوت آن‌ها را می‌توان در نوع پاشیدن آب مشاهده کرد. در واقع این مدل‌ها تنها در نوع انتقال جریان آب با یکدیگر تفاوت دارند و نحوه تشخیص حرارت و نصب آن‌ها یکسان است. در ادامه انواع اسپرینکلر را باهم بررسی می‌کنیم.

اسپرینکلر تر

در سیستم اسپرینکلر تر، آب با فشار بسیاری از آب‌فشان‌ها خارج می‌شود و در زمان حریق شاهد عملکرد نسبتا سریع این نوع اسپرینکلر هستیم. این آب همواره با فشار زیادی تا پشت اسپرینکلر قرار دارد و در هر لحظه آماده خروج با سرعت بالایی است.

اسپرینکلر خشک

اسپرینکلر خشک برای خروج آب از هوای فشرده درون اتصالات استفاده می‌شود. زمانی که حسگر حرارت اسپرینکلر فعال می‌شود، هوای فشرده به بیرون می‌رود و از همین طریق، جریان آب شروع به حرکت می‌کند. در این مدل از سیستم اطفا حریق اسپرینکلر بهتر است که از پمپ کمکی استفاده شود.

اسپرینکلر سیلابی

اسپرینکلرهای سیلابی در زمان آتش‌سوزی، به یک‌باره حجم زیادی از آب را همانند سیلاب بر روی آتش می‌پاشند. در این مدل از اسپرینکلر همواره حجم زیادی از آب در اسپرینکلر وجود دارد که پس از شکسته شدن حباب الکل، با فشار زیادی خارج می‌شود. عملکرد اسپرینکلر سیلابی بسیار سریع و کارآمد است.

اسپرینکلر پیش عملگر

اسپرینکلر یکی از مدل‌های کمیاب این سیستم اطفا حریق است که بیشتر برای مکان‌هایی استفاده می‌شود که ممکن است آب تاثیرات مخربی داشته باشد. در این سیستم خروج جریان آب با دستور دستگاه کنترل مرکزی اسپرینکلر انجام می‌شود. این سیستم بسیار دقیق و محتاطانه عمل می‌کند، اما به تناسب احتیاطی که دارد، سرعت آن نیز کمتر از سایر سیستم‌ها است.

برا آشنایی بیشتر با انواع سیستم های اطفا حریق مقاله زیر را مطالعه کنید.

انواع اسپرینکلر بر اساس محل نصب و نوع پاشش آب

اسپرینکلرها بر اساس محل نصب و نوع و جهت پاشش به آب به چهار دسته مختلف تقسیم می‌شوند. اسپرینکلرهای بالا زن، آویزان، بغل زن و مخفی این چهار دسته هستند. در ادامه تفاوت‌ها و کاربردهای این چهار اسپرینکلر را باهم بررسی می‌کنیم.

اسپرینکلر بالازن چیست؟

اسپرینکلر بالازن از پرطرفدارترین مدل‌های اسپرینکلر است. این اسپرینکلر آب را به سمت بالا حرکت می‌دهد. این آب در مسیر بالا رفتن به دفلکتور برخورد می‌کند و به‌شدت زیادی به سمت پایین برمی‌گردد. در اسپرینکلر بالا زن از مدل گنبدی اسپرینکلر استفاده می‌شود. این قطعه باعث می‌شود که آب به‌صورت دورانی و با شعاع گسترده‌ای به روی آتش بریزد و فضای زیادی تحت تاثیر قرار دهد.

اسپرینکلر پایین‌ زن چیست؟

اسپرینکلر پایین زن جریان آب را به طور مستقیم بر روی آتش می‌ریزد. در این مدل از اسپرینکلر از دفلکتورهای ساده استفاده می‌شود که تنها جریان آب را تقسیم می‌کنند و تاثیری در مسیر آن ندارند. فشار آب خروجی در اسپرینکلر پایین زن بسیار بالا است و شاهد سرعت بالایی در این نوع اسپرینکلر هستیم.

اسپرینکلر مخفی چیست؟

یکی دیگر از انواع اسپرینکلر، اسپرینکلر مخفی است که بیشتر در ساختمان شیک و مجلل استفاده می‌شود. از این اسپرینکلرها به‌صورت مخفی نصب می‌شوند تا فضای موردنظر عجیب و نامتقارن به نظر نرسد. در سالن‌ها و خانه‌ها بیشتر شاهد نصب این نوع اسپرینکلر هستیم. اسپرینکلرهای مخفی در سقف قرار می‌گیرند و نیازمند عمق درون سقف هستند. به‌گونه‌ای که تنها خروجی این اسپرینکلرها را می‌توان مشاهده کرد که همسطح سقف قرار می‌گیرند.

اسپرینکلر بغل زن چیست؟

یکی دیگر از انواع اسپرینکلر، بغل زن نام دارد. اسپرینکلر دیواری یا افقی نیز از دیگر نام‌های این تجهیز هستند. این نوع اسپرینکلر از کناره‌های دیوار آب را می‌پاشد و برای شرایط خاصی استفاده می‌شود. برای مثال در راهروها و دیگر مکان‌هایی که افراد زیادی در حال عبور هستند، اسپرینکلر بغل زن نصب می‌شود.

انواع لوله‌کشی اسپرینکلر

همان‌طور که گفتیم اسپرینکلر با اتصال مستقیم به جریان آب ساختمان کار می‌کند و از طریق آتش را از بین می‌برد. توجه داشته باشید که می‌توان با استفاده از روش‌های متفاوتی جریان آب را به سری اسپرینکلر متصل کرد. انواع روش‌های لوله‌کشی اسپرینکلر عبارت‌اند از:

  • لوله‌کشی درختی: در روش درختی لوله‌کشی آب اسپرینکلر، از تنها یک مسیر آب استفاده می‌شود
  • لوله‌کشی حلقه‌ای: برای اتصال آب سری اسپرینکلر در روش حلقه‌ای، از ۲ مسیر آب برای اطفای حریق استفاده می‌شود
  • لوله‌کشی شبکه‌ای: لوله‌کشی آب اسپرینکلر شامل بیش از ۳ مسیر مختلف آب است

اگر نمی‌دانید که باید کدام یک از روش‌های لوله‌کشی درختی، حلقه‌ای و شبکه‌ای را انتخاب کنید، باید چند نکته را در نظر داشته باشید. اول این که انتخاب هرکدام از این روش‌های لوله‎کشی، به سیستم آب ساختمان شما بستگی دارد. برای مثال ممکن است که در یک ساختمان تنها امکان استفاده از یک مسیر آب و روش درختی فراهم باشد. اما در ساختمان دیگری که اتصالات آب قوی‌تر و بیشتر هستند می‌توان از سیستم شبکه‌ای یا حلقه‌ای استفاده کرد.

توجه داشته باشید که اولویت انتخاب روش‌های لوله‌کشی اسپرینکلر با روش‌های حلقه‌ای و شبکه‌ای است. چرا که در این روش‌های لوله‌کشی شاهد فشار آب خوبی هستیم و از همین بابت امنیت افزایش پیدا می‌کند. از سوی دیگر اگر حادثه یکی از مسیرهای آب را دچار مشکل کند، همچنان سایر مسیرهای آب به سری اسپرینکلر می‌رسند و آتش را مهار می‌کنند.

همانطور که می‌دانید، سیستم اطفا حریق آیروسل بهترین سیستم اطفا حریق دنیا است. اگر قصد دارید تا یک سیستم اطفا حریق مقرون بصرفه و کاربردی، بدون نیاز به هزینه شارژ و سرویس سالانه تا ۱۵ سال خریداری کنید؛ پیشنهاد ما به شما خرید نسل جدید سیستم اطفا حریق آیروسل تدبیر است.

کاربرد اسپرینکلر چیست؟

قطعا تا کنون مساله تاکنون به شما ثابت شده است که هر ساختمانی به نصب سیستم اسپرینکلر احتیاج دارد. در ساختمان‌های مسکونی، اداری و تجاری به تکرار از این سیستم استفاده می‌شود. از سوی دیگر در فضاهایی مانند سینما، آمفی‌تئاتر و سالن‌های گردهمایی و کنسرت که شاهد جمعیت زیادی در آن‌ها هستیم، از این سیستم استفاده می‌شود تا فاجعه‌های بزرگ رخ ندهند. علاوه بر موارد ذکرشده، در کارخانجات و کارگاه‌ها نیز این سیستم اطفا حریق استفاده می‎شود. در تمام کارخانه‌ها و بیشتر کارگاه‌های تولیدی، دستگاه‌ها و موادی وجود دارند که می‌توانند خیلی سریع آتش بگیرند و موجب حادثه شوند. بنابراین در این فضاها نیز از سیستم اسپرینکلر استفاده می‌شود.

مزایای استفاده از سیستم اطفا حریق اسپرینکلر چیست؟

اسپرینکلر یک سیستم اطفا حریق فوق‌العاده است که می‌تواند از بروز خسارات آتش‌سوزی جلوگیری کند. آمارها نیز نشان می‌دهند که نصب این سیستم تا ۹۹ درصد از بروز آتش‌سوزی جلوگیری می‌کند. اما جالب است بدانید که مزایای نصب اسپرینکلر، تنها به این موارد ختم نمی‌شود. نصب اسپرینکلر در ساختمان مزایای فوق‌العاده دیگری نیز دارد که در ادامه به آن‌ها می‌پردازیم.

کاهش هزینه بیمه

شرکت‌های بیمه هزینه زیادی را از ساختمان‌های ناایمن دریافت می‌کنند. در واقع نرخ ارائه خدمات شرکت‌ها بیمه به ساختمان‌های ناایمن نسبت به ساختمان‌های ایمن، بسیار بیشتر است. در چنین شرایطی با نصب اسپرینکلر می‌توانید ساختمان خود را ایمن‌سازی کنید و هزینه سالانه بیمه را کاهش دهید. نصب اسپرینکلر می‌تواند در کاهش نرخ بیمه تا حدود ۲۵ درصد موثر باشد. بنابراین لازم است که پس از نصب این سیستم با شرکت بیمه در تماس باشید و آن‌ها را در جریان بگذارید.

افزایش ارزش ملک

یکی از ملاک‌های اصلی ارزش‌گذاری و خریدوفروش املاک، سطح ایمنی و مقاومت آن‌ها در برابر حوادث است. به‌خصوص اگر در شهرهای بزرگ به دنبال خریدوفروش ملک باشید، املاک دارای ایمنی بالاتر در اولویت قرار می‌گیرند و قیمت بالاتری دارند. شما هم می‌توانید با نصب سیستم اطفا حریق اسپرینکلر و ایمن‌سازی ساختمان در برابر آتش‌سوزی، ارزش ملک خود را تا حدود قابل توجهی افزایش دهید.

کاهش خسارت مالی

آتش‌سوزی بسیار سریع و در سکوت رخ می‌دهد و این مساله باعث می‌شود که کمتر کسی بتواند از آن جلوگیری کند. این حادثه می‌تواند جان انسان‌ها را بگیرد و خسارت‌های جبران‌ناپذیری را به اموال شما وارد کند. در چنین شرایطی با نصب اسپرینکلر می‌توان خسارت‌های جانی آتش‌سوزی را کاملا از بین برد. خسارت‌های مالی آتش‌سوزی نیز با نصب اسپرینکلر، تا ۹۰ درصد کاهش پیدا می‌کنند. چرا که ۹۹ درصد آتش‌سوزی‌ها با وجود این سیستم، در همان ابتدا از بین می‌روند.

دوام بسیار بالا

نصب اسپرینکلر انتخابی است که اگر از هر سو به آن نگاه کنیم، مزایای اقتصادی بیشتری را پیدا می‌کنیم. یکی از بزرگ‌ترین مزیت‌های نصب این سیستم در ساختمان، عمر و دوام بالای آن است. اگر در محل نصب سیستم اسپرینکلر شاهد حوادث نباشیم، این سیستم می‌تواند ۳۰ تا ۵۰ سال سالم بماند و کارایی و کیفیت خود را حفظ کند. از سوی دیگر این سیستم اطفای حریق به سرویس دوره‌ای نیازی ندارد و در این مدت هزینه‌های اضافی ایجاد نمی‌کند.

هزینه نصب سیستم اسپرینکلر

برای محاسبه نصب سیستم اسپرینکلر باید چند مورد را در نظر داشته باشید. اولین هزینه نصب این سیستم، خرید قطع اسپرینکلر است. قطعات اسپرینکلر با توجه به مدل و برند انتخابی دارای قیمت‌های متفاوتی هستند که باید در نظر داشته باشید. پس از خرید قطعات باید به هزینه‌های نصب و راه‌اندازی بپردازیم. اتصالات آب و لوله‌کشی، بیشترین هزینه را در راه‎‌اندازی اسپرینکلر به خود اختصاص می‌دهند. علاوه بر این نصب پمپ، کنده‌کاری در سقف یا دیوار و دستمزد نصاب نیز بخشی از هزینه نصب سیستم اسپرینکلر را به خود اختصاص می‌دهند.

در کل نصب این سیسم هزینه مناسبی را به همراه دارد که در مقابل خسارت‌های آتش‌سوزی اصلا به چشم نمی‌آیند. علاوه بر این با کاهش هزینه بیمه و افزایش ملک، می‌توان نصب این سیستم را تصمیمی سودآور دانست که در کوتاه‌مدت و طولانی‌مدت در هزینه‌های شما صرفه‌جویی می‌کند.

نکات مهم خرید اسپرینکلر

در هنگام خرید اسپرینکلر باید به تاریخ ساخت آن توجه داشته باشید و از کیفیت آن اطمینان حاصل کنید. چرا که همان‌طور که اشاره کردیم، اسپرینکلرها دارای عمر ۳۰ تا ۵۰ ساله هستند. بنابراین هرچقدر که زمان بیشتری از ساخت این تجهیزات گذشته باشد، مدت‌زمان کمتری را می‌توانید از آن‌ها استفاده کنید. علاوه بر این باید توجه داشته باشید که باید با توجه به نوع کاربری و دمای عادی محیط، یکی از اسپرینکلرها را با رنگ مناسب انتخاب کنید تا در زمان آتش‌سوزی، سیستم اطفا حریق عملکرد دقیقی داشته باشد.

با اسپرینکلر خسارات آتش‌سوزی را به صفر برسانید

سالانه هزاران آتش‌سوزی در نقاط مختلف جهان گزارش می‌شوند که بسیاری از آن‌ها در ساختمان‌های بدون سیستم اطفا حریق رخ می‌دهند. آتش‌نشانان هرچقدر هم که در کار خود حرفه‌ای باشند، به‌واسطه محدودیت‌های زمانی و فیزیکی نمی‌توانند در بسیاری از موارد آتش را مهار کنند و از بروز خسارت جلوگیری کنند. در چنین شرایطی استفاده از یک سیستم ایمنی خودکار کاربردی پیش از رسیدن آتش‌نشانان آتش را خاموش می‌کند. بنابراین می‌توان گفت که استفاده از یک سیستم اطفای حریق برای هر ساختمانی ضروری است. اسپرینکلر یکی از این سیستم‌ها است و می‌تواند به‌خوبی از عهده این مسئولیت بر بیاید.

اسپرینکلر طی چندین دهه به‌عنوان یکی از رایج‌ترین سیستم‌های اطفا حریق در جهان، کارایی خود را نشان داده است. به‌گونه‌ای که طبق آمار رسمی، سالانه بیش از چهل میلیون اسپرینکلر در سراسر جهان خریداری و نصب می‌شوند. از سوی دیگر در بسیاری از مناطق دنیا برای افزایش ایمنی شهروندان، نصب این سیستم اطفای حریق اجباری است و توسط نهادهای دولتی پیگیری می‌شود. شما هم می‌توانید این سیستم را با قیمت مناسبی در ساختمان‌ نصب کنید و از خسارات جبران‌نشدنی مالی و جانی جلوگیری کنید.

سوالات متداول سیستم اطفا حریق اسپرینکلر

اسپرینکلر چیست؟

اسپرینکلر یکی از تجهیزات اطفا حریق به روش اتوماتیک است. اسپرینکلر ها معمولا در سقف ها تعبیه می شوند. به طور کلی تجهیزات اسپرینکلر برای پاشیدن درست مواد ضد حریق مورد استفاده قرار می گیرند.

انواع اسپرینکلر کدامند؟

اسپرینکلرهای تر، خشک، سیلابی، پیش عملگر از انواع اسپرینکلر هستند

پست قبلی

راهنمای انتخاب سیستم اطفا حریق دیتاسنتر

پست بعدی

آشنایی کامل با کلاس های آتش A B C D E F K

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

گروه تولیدی و صنعتی تدبیر

ما را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید…

شروع گفتگو